FINDIK

Fındık denince akla Giresun, Giresun deyince akla fındık gelir. Dünya pazarlarında “Giresun fındığı” adıyla aranan, tanınan fındık, parlak ve ince kabuklu, yağ oranı yüksek, tombul bir fındık çeşididir. Yeryüzünün en besleyici ve sanayi mamullerinin en verimli ham maddesi olan fındık Akkaya köyünün en önemli zirai ürünüdür. Yörede üretilen fındık tadı ve lezzeti ile Giresun fındığının kendisi üretilir. Dünyanın en nitelikli fındığı Dereli ilçesinde yetiştirilmektedir. Üretim genellikle yıllara göre dalgalanmalar gösterir.

TARİHİ BİLGİ

Fındığın vatanı hakkında değişik görüşler ileri sürülmektedir. Doğudan geldiği ve anayurdunun Çin olduğu yönündeki görüşler ağırlıktadır. Türk efsanelerinde de fındığa yer verilmiştir. Bu efsanelerde fındıktan ‘Yağ taşı-Yağmur taşı” gibi bahsedildiği, “Mukaddes” olarak vasıflandırıldığı Tanrı Nuru’nun ilk defa fındık ağacı üzerine indiği fındıkla ilgili yazılan eserlerde belirtilmiştir. Fındık İran’a oradan da Karadeniz kıyılarına getirilerek yetiştirildiği ileri sürülmektedir.

Milattan önce 401 yılında Trabzon Giresun arasında “Yassı Ceviz” e rastlandığı fındık varlığından bahseden eser olarak Ksenephon’un Anabasis adlı eser gösterilmektedir.

Giresun fındığı ile ilgili en eski belge 1836 yılında Karadeniz bölgesinde bir gezi yapan İspartalı Seyrani’ye ait bir manzumedir. Bu manzumenin Giresun’a ait kıt’ası şöyledir.

Andan Giresun’a düş olduk yolca

Fındığı ol diyarın ziyade bolca

Çekilmiş kalesi yüceden yüce

Arşa doğru çıkmış burcu.

İtalyan tarihçilerinden Scaddone eserlerinde Milattan sonra 826, 1040, 1200 yıllarında fındık bahçesi sahipleri ile kiracılar arasında sözleşme örnekleri bulunduğundan söz edilmektedir. Bundan da fındığın o tarihlerde bile bir kültür bitkisi olduğu, orman bitkisi olmadığı anlaşılmaktadır. (6)

Fındık ağacı genellikle 3-5 metre boyunda, 5-6 fındık ağacının meydana getirdiği, “fındık ocağından” teşekkül eden fındık bahçeleridir. Kökleri saçak kök tipindedir. Yapraklar kısa saplı, geniş, üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü açık yeşil, kenarları dişli üst yüz damarlan girintili alt yüz çıkıntılı şekildedir.

Fındık ağacının ekonomik ömrü 50-60 yıldır. Böyle olmasına rağmen ilçe de daha yaşlı fındık ağaçlarına rastlanmaktadır. Bu da ilçenin fındık verimini düşürmektedir.

Erkek ve dişi çiçekler aynı ağaç üzerindedir. Temmuz aylarından itibaren erkek çiçekler yaprak koltuklarında görülmeye başlar. Boylar 4-8 santimetreye varan “püs” meydana getirir. Kasım ayından sonra olgunlaşarak kendine has polen tozlarını rüzgar gibi etkilerle yaymaya başlar. Mart ayı ortalarında kuruyup dökülür. Dişi çiçekler, erkek çiçeklerin sap koltuğu üzerindeki boğumlarda Kasım- Aralık aylarından itibaren kırmızı renkte görülmeye başlar. Bunlara yörede “karanfil” denir. Ocak ayından itibaren döllenmeye başlayan karanfiller Mart ayından itibaren esmer bir renge dönüşerek kaybolur. Mayıs ayından itibaren olgunlaşmaya başlar, Haziran Temmuz aylarında büyür, Ağustos ayında toplanmaya başlanır. Fındık kümeleri “çotanak olarak adlandırılır.

FINDIK ÇEŞİTLERİ

Dereli ilçesinde yetiştirilen fındıkları yuvarlak ve beyzi tipler olmak üzere iki grupta incelemek gerekmektedir.

A- Yuvarlak Tipler:

1- Tombul Fındık:

Daha çok Giresun ve çevresinde aynı zamanda Dereli ilçesinde yetiştirilmektedir. İnce kabuklu, parlak renkli, % 48-54 (randımanlı) oranında iç verir. Yağ oranı % 68 dır. Don olayına karşı dayanıklıdır. Dünya piyasalarında Giresun fındığı olarak aranan türdür. Talebi yüksektir.

2- Palaz Fındık:

Hava şartlarından çabuk zarar görür. İlçedeki fındık bahçeleri arasında nadiren rastlamak mümkündür. Geniş ve iri yapraklıdır. Bu nedenle toplanması güçtür. Biraz büyük ve iki tarafından basıktır. Kalın kabuklu ve mat renktedir. İç randımanı (oranı) % 49 civarında olup, yağ oranı % 60 tır.

3- Kara fındık:

Hava şartlarına karşı dayanıklıdır. Kalın kara ve ince kara diye ikiye ayrılır. Kalın kara iri ve esmer renklidir. İç randıman oranı % 48, yağ oranı ise % 64 tür. İnce kara sivri yapılı esmer renklidir. İçi ikiz yapılıdır. Kabuk incedir. İş randıman oranı % 50, yağ oranı % 65 tir.

ilçede fındık bahçeleri arasında nadiren rastlamak mümkündür.

4- Ham Fındık:

Her türlü hava şartlarında yetişir. Yabanidir. Kalın ve sert kabukludur. Verimi düşüktür. İlçedeki ormanlarda bol miktarda bulunur.

5- Foşa Fındığı:

İri ve uzunca olup kalın kabukludur. Fındık meyvesinin içinde boşluk bulunur. İlçede yetiştirilmez. Trabzon yöresinde yetiştirilir. Yağ ve randımanı düşüktür.

B) Beyzi tipler: İri ve uzunca olup, kalın kabukludur. Fındık meyvesi- nin içinde boşluk bulunur. İlçede yetiştirilmez. Trabzon yöresinde ve diğer illerde yetiştirilir. Yağ oranı düşüktür.

1- Sivri Fındık:

Hava şartlarından kolaylıkla etkilenir. Hastalıklara karşı dayanıklıdır. Sivri uçludur. İnce kabuklu sarı renktedir. Kara sivri ve gök sivri türleri vardır, iç zarı kalın olduğundan kendini zor bırakır. İç randıman oranı % 49, yağ oranı % 65 tir. İlçede fındık bahçeleri arasında nadiren rastlamak mümkündür.

2- Badem fındık:

Sivri fındıktan daha iri, yassı ve yuvarlak olup bademe benzediğinden bu ismi almıştır. Yaş iken çok lezzetlidir. Kırılması zor olduğu için kabuklu satılır. Çerez olarak kullanılır. San, kan fındığı, pas badem, ham badem, gibi türleri vardır. İç randıman oranı % 49, yağ oranı % 63 tür. ilçede fındık bahçeleri içerisinde çeşit olarak ara sıra rastlanmaktadır.

3- Kuş fındığı:

Sivri fındığa benzeyen, parlak renkli, kuşların kırabileceği kadar ince kabukludur bunun için kuş fındığı denir. İç randıman oranı % 48, yağ oranı % 55 tir. İlçede yetiştirilmez.